Architect

Leven

Petrus Josephus Hubertus Cuypers werd geboren op 16 mei 1827 in Roermond. Hij werd opgeleid in de geest van het toen heersende neoclassicisme aan de Kunstacademie in Antwerpen. Hij studeerde 3 jaar aan deze kunstacademie. In 1851 werd Cuypers tot stadsarchitect benoemd van zijn geboortestad. Tijdens studiereizen bestudeerde hij de romaanse en gotische bouwstijl. De gotische bouwstijl vond hij in Keulen, waar de Dom werd afgebouwd. Cuypers zag de gotiek in iIle de France, het gebied van de grote kathedralen uit de tweede helft van de twaalfde en uit de dertiende eeuw, als dé inspiratiebron voor een nieuwe kerkelijke bouwkunst. Hij had de wind mee: toen hij zijn loopbaan als architect begon, vond het herstel van de bisdommen in Nederland plaats (1853) en zette de katholieke emancipatie in.

Cuypers woont tot 1865 in Roermond en verhuisde daarna naar Amsterdam naar een pand aan de Vondelstraat. Inmiddels was Cuypers benoemd tot Rijksbouwmeester. Tot op hoge leeftijd bleef Cuypers actief als bouwmeester, tegen het einde van de 19e eeuw geholpen door zijn zoon Jos.Th.J. Zijn zoon is o.a. bekend als bouwer van de St. Bavokathedraal in Haarlem en de Effectenbeurs in Amsterdam. De grote Cuypers heeft niet minder dan 80 kerken ontworpen, waarvan er 68 zijn uitgevoerd. Zijn kerken zijn gebaseerd op archeologische studie van de Middeleeuwen en op een strenge katholieke ideologie. Vernieuwing in bouwkundig opzicht bracht Cuypers ook door het opnieuw toepassen van de gotische constructiemogelijkheden, waarbij hij later ook moderne constructiewijzen en materialen toepaste. U kunt daarbij denken aan ijzerconstructies voor grote overspanningen en torenspitsen.

“Iedere vorm die niet is aangewezen door de constructie moet worden vermeden”

Zijn stelregel was het motto van de grote Franse kathedralenrestaurateur Viollet le Duc: “Iedere vorm die niet is aangewezen door de constructie moet worden vermeden”. Je kunt zeggen dat Cuypers’ werk de basis legde voor de vernieuwing die onder Berlage een feit zou worden.

Al vanaf 1854 was Cuypers bevriend met J.A. Alberdingk Thijm. Hij is de literator, de filosoof en kunstcriticus die deskundig was op het gebied van symboliek en iconografische samenhang van het kerkgebouw en zijn onderdelen. Cuypers en Alberdingk Thijm zagen het kerkgebouw als een geheel van architectuur, beschildering, beglazing, sculptuur en liturgische dispositie. Hiervoor diende één meester – als een Middeleeuwse ‘magister operum’ – verantwoordelijk te zijn. Met dat doel werd in Roermond het atelier Cuypers-Stoltzenberg opgericht. Hier leverden ambachtslieden de aankleding van de kerken naar ontwerpen van de meester zelf. De St. Jacobuskerk in Den Haag geeft nog een volledig en duidelijk beeld van de opvattingen destijds van Cuypers en Alberdingk Thijm.

P.J.H. Cuypers is ook beroemd geworden door het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam – beide in neoranaissance stijl – en het kasteel De Haar in Haarzuilens. Hij overleed op 3 maart 1921 op 94-jarige leeftijd in zijn geboorteplaats Roermond. Daar is hij ook begraven.

Dr. Pierre Cuypers als bouwmeester van de Hilversumse St.Vituskerk

Op 5 September 2007 is het 115 jaar geleden (1892) dat de St. Vituskerk werd ingewijd door de toenmalige aartsbisschop van Utrecht Mgr. P.M. Snickers. Wie in de Vituskerk eens goed rondkijkt, zal zien hoeveel soorten baksteen in allerlei vormen en kleuren bij de bouw zijn gebruikt. Na de bouw van de Vituskerk verrezen meer bouwwerken in Hilversum waarbij de keuze van baksteen is geïnspireerd door Cuypers.

Rond 1850 introduceerde Pierre Cuypers met zijn kerken de neogotiek in Nederland. Hij heeft in heel Nederland circa 100 kerken gebouwd of verbouwd. Daaronder zijn meerdere Rooms-katholieke kerken in de van oorsprong protestantse provincies Groningen en Friesland. In 1852 stichtte hij samen met Frans Stolzenberg een atelier voor kerkelijke kunst, dat een grote productie van kerkmeubels en beeldhouwwerken op zijn naam heeft staan. Ook in onze Vituskerk bevinden zich verschillende kunstwerken die uit deze werkplaatsen afkomstig zijn, zoals de Piëta, het Vitusaltaar en Antoniusaltaar en alle stenen beelden aan beide zijden van de kerk.

In de jaren 1890-1892 herbouwde Cuypers het kasteel Haarzuylens bij Utrecht, terwijl in diezelfde periode ook de Vituskerk werd gebouwd. H.J.A. Ehlert schreef in zijn scriptie uit 1976-1977, getiteld ‘Geschiedenis van de Bouwkunst’ het volgende: ‘Cuypers’ Sint-Vituskerk vertegenwoordigt een van de belangrijkste werken van de kerkelijke bouwkunst uit de periode van de neogotiek in Nederland”.

Voor meer uitgebreide informatie: architect P.J.H. Cuypers

Boeken over Cuypers

Pierre Cuypers Architect 1827-1921
door Dr. Wies van Leeuwen
uitgave: Waanders Zwolle

P.J.H. Cuypers(1827-1921)
Het complete werk
Uitgave: N.A.I. Rotterdam Ned. editie

Schoonheid als hartstocht
door Ileen Montijn
Uitgave: Stedelijk museum Roermond ISBN 978 90 6611 636 8