 |
| Pastorie Vituskerk |
| Emmastraat 7 |
| 1211 NE Hilversum |
| Holland |
| 035 - 624 74 15 |
|
|
|
|
|
|
|
Concertagenda
 |
| Zondag 24 maart 2013 |
| 15:00 |
De Matthäus Passion is een werk van Johann Sebastian Bach en werd voor het eerst uitgevoerd op 15 april 1729 in de Thomaskerk te Leipzig. Sinds vele eeuwen was er in de kerk de traditie om de zogenoemde Passionsmuziek te laten klinken. De eerste vorm ervan was ongeveer in de 13e eeuw, maar het begon pas te bloeien in de 15e eeuw, in Italië waar dus de oorsprong van de echte Passionsmuziek te vinden is. Na de reformatie in de 16e eeuw werd in de Lutherse kerken de tekst van de Passionen in het Duits vertaald en gezongen op een zo goed mogelijk daarbij aansluitende Gregoriaanse melodie. De belangrijkste componist van Passonsmuziek van voor de tijd van J.S. Bach was Heinrich Schutz. Na J.S. Bach had alleen zijn zoon Carl Phillip Emanuel noch wat Passionsmuziek gecomponeerd, daarna waagde men zich er pas in de 20e eeuw weer aan. In deze uiteenzetting wordt ingegaan op de opbouw en de voordracht van de Matthäus Passion, een meesterwerk gemaakt door J.S. Bach.
Opbouw
De Matthäus Passion is in twee delen opgesplitst. Het eerste deel bevat als belangrijkste momenten de viering van het laatste avondmaal en de gebeurtenissen in de Hof van Gethsémane. In het tweede deel wordt verteld over het verhoor van Christus door Kajafas, de veroordeling door Pilatus, de kruisiging op Golgotha en de begrafenis. In de kleinere scènes wordt onder andere de zalving te Bethanië, de beraadslagingen van de opperpriesters en de oudsten over de vraag hoe Jezus ter dood gebracht moet worden, Petrus’ verloochening en berouw en Judas’ wroeging en zelfmoord verteld. Al met al wordt dus de hele tekst van Mattheus 26 en 27 letterlijk (in de vertaling van Maarten Luther) in het werk van Bach gebruikt. Bach gebruikt de volledige tekst omdat hij niets wilde afdoen van het Evangelie.
Naast de bijbelteksten had Bach meer nodig voor zijn compositie namelijk het kerklied en de meditatie. Wat het eerste betreft, Bach maakt veel gebruik van koralen. In elk van de twee delen van de Matthäus Passion zitten acht koralen verwerkt. Deze koralen heeft Bach bewust opgenomen om de gemeente te laten deelnemen aan de voortgang van het lijdensverhaal. De melodieën ervan zijn niet van Bach zelf. Het zijn vaak wereldlijke volksliederen waarop toepasselijke woorden zijn gedicht.
Ook gebruikte Bach meditatie. De teksten hiervoor kreeg Bach van Picander, pseudoniem voor Christian Friedrich Henrici, die leefde van 1700 tot 1764. Deze Picander was geen groot dichter, maar hij was de man die Bach tal van teksten leverde voor de Kantaten.
Voordracht
Voor de voordracht van het Evangelie gebruikte Bach de vorm van het recitatief. Reciteren is het zeggen van een tekst op een bepaalde toonhoogte. Het begeleide recitatief werd door Bach alleen bij de partij van Jezus gebruikt, terwijl voor de andere recitatieven het zogenaamde secco-recitatief werd gebruikt. Dit is bijna niet begeleid, slechts enkele akkoorden ondersteunen de zang.
De aria’s en duetten zijn korte, lyrische muziekstukken op een beschouwende tekst. Vaak wordt aan het eind nog een deel herhaalt, zodat het definitieve slot in het midden van de tekst valt.
Bach heeft de Matthäus Passion geschreven voor twee vierstemmige koren. Hij sprak van Choro I en Choro II en niet van soli, koor en orkest, zoals in die tijd gebruikelijk was. Dat wil zeggen dat hij de uitvoerenden beschouwt als twee ensembles, ieder bestaande uit vocalisten en instrumentalisten.
De instrumentalisten bestonden uit strijkers, twee fluiten en twee hobo’s. Hieruit blijkt dat de grote orkesten die tegenwoordig vaak worden gebruikt historisch gezien niet noodzakelijk zijn.
Wat het vokale gedeelte betreft, het Evangelie werd verteld door een tenor. Dan zijn er nog vier solisten, die als individuen op de tekst reageren. Het zijn een sopraan, een alt, een tenor en een bas, waarmee Bach wil laten zien dat ieder mens als eenling aan Jezus’ lijden deelneemt. Tenslotte is er nog het koor, dat de hele mensheid uitbeeldt. De koralen werden door de gemeente gezongen, en beelden zo de stem van de kerk uit.
Johann Sebastian Bach heeft met de Matthäus Passion zijn eigen geloofsgetuigenis aan het nageslacht overgeleverd. Het werk stelt de bemiddeling tussen God en de mensen centraal die tot stand gebracht werd door de dood op het kruisvan Christus. Het lijden en sterven van Christus wordt steeds gezien in het licht van verlossing en vergeving der zonden.
Een anekdote vertelt dat Bach, toen hij het slotkoor aan het schrijven was, zo aangegrepen werd door hetgeen hij zelf schreef, dat de tranen hem over de wangen liepen en neervielen op het muziekpapier, waarop het "Wir setzen uns mit Tränen nieder" ontstond. |
| |
| Klik hier om terug te gaan naar de vorige pagina |
|
|
|
|
|
|
|
|
